بعضى ملتقطات از كتابى كه تصنيف و تأليف مفخر الحكماء ابو ريحان البيرونى است كه . . . مدّت چهل سال تمام ، در آنجا از [ ملل ] و نحل و نجوم و فقه و حساب و مبدأ و معاد نفس و كميّت و كيفيّت كوهها و صحراها و آبها و شهرها و قصبات و ضياع و عقار و آيين و رسوم و حالات و مقالات ايشان غثّ و سمين ، آنچه ديده و شنيده ، در قيد كتابت و سلك عبارت كشيده . . . و بعضى از حكايات و روايات پادشاهان دهلى كه متأخّر بودند قريب عهد ما و از تاريخ پادشاهان كشمير ، و ولادت و حالت و مقالت شاكمونى ( Sakyamuni ) ، كه به زعم ايشان پيغامبر و راهنماى است مر هند و ختاى را ، از روايت كمالشرى بخشى ، ( Kamala - Sri Bahsi ) كه مولد و منشأ او از بلاد كشمير است ، و بر معرفت نوم nom كه كتاب شاكمونى است آگاه و دانا . و چون ما در مقدّمهء كتاب جامع التّواريخ التزام نموده‌ايم كه تاريخ ساير اصناف امم و اطراف و اكناف عالم در آن جمع كنيم . . . بنابراين مقدّمات از التقاطات افواه روات و ترجمهء كتاب ابو ريحان ، تأليف كرده آمد مشحون به لطايف و محشوّ به غرايب ؛ پس اگر متأمّلان را بر خطايى و سهوى بر خلاف اعتقاد و زعم اسلاف كه مگر آدميزاده را از آن چاره نبود اطّلاع افتد ، درك و عهدهء آن در ذمّت مؤلّف و مصنّف ندانند ، و عهدهء صدق و كذب آن به راى راويان مقرّر دانند . » « 1 » پيداست كه رشيد الدّين بيرون از آگاهيهايى كه از « افواه روات و . . . مسافران » بهره گرفته ، از مفخر حكيمان ، ابو ريحان بيرونى ، و اثر نامدار او تحقيق ماللهند نيز سود جسته است ، و افزون بر آن از همكارى يكى از بخشيان ( - راهبان ) دانشور بودايى به نام كمالشرى بخشى هم برخوردارى يافته است . * * *

--> ( 1 ) . جامع التّواريخ ، تاريخ هند و سند و كشمير . . . صص 1 - 2 .